İSLAM SANATINDA GEOMETRİK DESENLER, TARİHSEL SÜREÇ
0
Yorum
1046

kez okundu..

 İSLAM SANATINDA GEOMETRİK DESENLER, TARİHSEL SÜREÇ, KAYNAKLAR

VE MİMAR SİNAN CAMİLERİNDE UYGULANIMLARI

Bu toprakların insanı olmak her zaman yeni keşifler ve öğrenmeleri karşımıza çıkartmakta. Biteviye bir kendimizi öğrenme, tanıma, bulma süreci içindeyiz sanki. İslam sanatı ismi de bunu çağrıştırıyor. Konu hem islam hem sanat olunca dinleyici olmak kaçınılmaz bir durum benim için. İslam’da resim konusunda yaptığım çalışma da bu alanın arkaplanında bir destek kuvvet gibi. Artı hicri yılbaşı günde yapılan işlere dikkat etmek lazım… Bütün bunlara rağmen cumartesi günü evden çıkmak, daha özel saikler gerektiriyor benim için. Nihayet annemin talebiyle o da gerçekleşti. Birbirine eklemlene üç-dört işe dair gereklilikle kendimi oturumun yapılacağı ilem sınıfında buluyorum. Bir salon demek isterdim ama henüz o aşamaya gelmemiş. Dinleyiciler de çok olunca mekan oldukça ufak kaldı. İnşallah yakında o imkanları da olur.  

Sunumu Serap Ekizler Sönmez  yapıyor. Almanya doğumlu. Dolayısıyla Batı’yı da içeriden bilenlerden diyebiliriz. Üniversite eğitimini Kimya alanında yapıyor ama  başörtüsü sorununu da ciddi anlamda yaşayan kuşaktan. Nitekim konuşmasının bir yerinde gereksiz zaman kaybından neden olan boşluk hafifçe dudaklardan dökülüyor. İnsan değerini bilmeyen bir millet olarak vasıflandırılmamız hiç de yanlış değil. Neredeyse kelam-ı kibar olacak. İktidarı oluşturan zihniyet/ler bağlamında bir öğütücü gibi sürekli kendi insanını tırpanlayan bir memlekette yaşıyoruz. Her jenerasyon bir başka kazanın maduru … ne var ki Serap Ekizler Sönmez bu olumsuz durumu faydaya çevirenlerden. Üniversite yıllarının stresli sıkıntılı atmosferinde resime başlamış. O alanda da çok güzel tabloları var. Sergiler de yapıyor. Ve  günün konusu olan islam sanatında geometrik desenler ve bunun mimarideki izdüşümleri de benliğini inşa ettiği ilkelerden esintiler taşıyor. Eşyaya ve yapıya sanat açısından bakıp geometri-matematik zenginliği görünce de hayran oluyor. Sunumuyla bu duyguyu bize de yaşattı.

Geometri doğru, net ve sonsuz tekrarlanan özelliği ile insanı cezbediyor. Konuşmasına Eflatun’un Akademisi’nin girişinde asılı olan Geometri bilmeyen giremez! yazısı ile başlayan Serap Ekizler Sönmez devamında İbn-i Haldun sözlerini ekliyor. İbn-i Haldun’a göre  geometrinin: delillendirme suretiyle sunduğu kesinlik çok açık, seçik ve düzenlidir. Dolayısıyla yanlışlık, karışma hemen hemen imkansızdır. Geometri zihni aydınlatır, düşünceye berraklık kazandırır, doğruluk sağlar ve pürüzleri giderir. Nasıl ki sabun kıyafetleri kirden arındırıyorsa geometri de zihnin kirlerini giderir.

Konuşmanın ilerleyen safhalarında ve gösterdiği çizimlerin detaylarında geometride ki sonsuzluk, hatasızlık ve berraklık daha bir aşikar oluyor gözlerde ve zihinlerde. İbn-i Haldun geometriyi tüm cüzleri içine alacak şekilde tanımlarken, Eflatun’un da akademiyi hayat bağlamında ele alarak meseleye kattığı derinlik insanı hayret hayranlık karışımı bir atmosfere sokuyor. Geometrik desenlerin arkasında yatan matematiksel arkaplanın anlaşılması bize bu konuda daha da kapsayıcı, ufuk açıcı bilgiler verecek ama ne yazık ki Türkiye’de bu konuda yapılan bir çalışma ve ilim adamı/kadınının bulunmadığı, yapılanların mevcut bilgilerin tekrarından başka bir şey olmadığı sorulan bir soruya verdiği cevaptan anlaşıldı. Cevabına Batıda ise çok ciddi ve farklı disiplinlerin de bir araya gelerek yaptığı çalışmaların olduğunu da ekledi. Böylece ülke insanının farık vasıflarından biri daha bu alanda da güncellendi sanki.

Serap Ekizler Sönmez geometrik desenlerin kullanan medeniyetler bağlamında da bilgi verirken geçmiş medeniyetlerin de bu alanda eserler verdiği (Hitit, Sümer, Çin …) ve her gelen medeniyetin buna yaptığı katkıya da değiniyor. Bununla birlikte Anadolu Selçuklu Medeniyeti’nin bu alanda özgün bir adacık olduğu yaptığı çalışmalardan edindiği bilgiler bağlamında önemli bir çıkarsama oluyor. Anadolu’daki geometrik desenleri Karahan’lılar döneminden itibaren başlatmak gerektiğini söyleyen Serap Ekizler Sönmez bunu bırakıp İspanya Elhamra geometrik desenlerini öncelemek ciddi bir bilgi eksikliğini göstermektedir diye de alanda yapılan yanlışlara ışık tutuyor. Fas eserlerinin keşfi geometrik desenlerin Araplardan başlatılmasına neden olurken Anadolu yine es geçilmesi sanat sanatçı açısından olduğu kadar tarih disiplini açısından da ciddi bir kayıp oluyor. Bu anlamda memlekettin tarihi kadar sanatının da yeniden keşfedilmesi, açığa çıkartılması ve şimdiye kadar yazılan yanlış kitapların düzeltilmesi de ülke insanını bir görev sarmalı olarak kuşatıyor diyebiliriz.

Ekranda veya mimaride bütün olarak gördüğümüz geometrik desenler ilk anda her ne kadar birbirini kesen çizgiler olarak karşımıza çıksa da, detaylandırma ve ayrıştırma safhasında, aslında her biri kendi mecrasında akan biteviye bir çizgiler olarak karşımıza çıktığını söyleyebiliriz. Bir galaksi, yıldızlar, evren, hayat geometri bütünden cüze, cüzden bütüne seyr-ü seferin çizgiye bürünmüş hali.. Bir kervansarayda yolcuların dinlenme mekânında çok güzel geometri desenleriyle yapılan süslemeleri nasıl anlamalıyız? diye de bir soru  yöneltiyor  Serap Ekizler Sönmez. Daha doğrusu bir çalışma yaparken doğru soru sormak, çalışmanın zemini, anlamı ve hedefi açısından önemli olduğuna dikkat çekiyor. Bir de doğru cevap bulununca nurun ala nur. Aynı soruyu bir başka sunumda da dinlemiştim: Süleymaniye caminin karanlık minaresini adım adım çıkarken elindeki fenerin aydınlattığı zeminde gördüğü çiçek desenine hayran olan ve hayret eden konuşmacıdan. Kaç kişi bu zifiri karanlıkta o desenleri görebilirdi ki neden yaptılar diye soruyordu. Eskiler karşısındakine göre yaptıklarını belirlememişler, kendilerini adam gördüklerinden yaptıkları işi de adam gibi yapmaya, bütün bilgi ve becerilerini kullanmaya özen göstermişler. Allah güzeldir, güzeli severden, mezardaki ufak bir çıkıntıyı bile düzelten Peygambere ümmet olmak bilinciyle inşa edildiklerinden olsa gerek.

Geometrik desenler Anadolu’da bir gezi rehberi gibi de sizi kuşatıyor. Mesela Ankara’ya gidildiğinde Ahi Şerafettin Cami görülmeli ahşap ve çinileri özel önemde çünkü. Niğde Sungurbey cami de görülmeli. Ömer Halis Demir ziyaretine Sungurbey cami de eklenebilir  mesela.  Beyşehir Eşrefoğlu cami itikaf bölümü de geometrik desenler açısından önemli… işte böyle geçti 1 muharrem.

Not: Serap Ekizler Sönmez kimyadan resime geçmiş, bir çok atölye açarak öğrenci yetiştiriyor. İlgileneler için http://www.serapekizler.com/index.html bakılabilir. Bu arada yayınları da bulunmakta.

Nevin Meriç

1.10.2016

3.10.2016 tarihinde yazıldı..
Nevin MERİÇ

İsminiz
Puanınız
Yorumunuz
Kalan karatkter sayısı : 500
Yorumumu Gönder


Anasayfa | Ziyaretçi Yorumları | Galeri | İletişim         

  

NEVİN MERİÇ® 2011  RESMİ WEB SİTESİ |www.nevinmeric.com
Yayınlanan yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması  5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre (YASAKTIR) suçtur.